วันศุกร์, สิงหาคม 10, 2550

ระหว่างบรรทัดกับศรีดาวเรือง



เมื่อไม่นานมานี้ พวกเราชาวสื่อสร้างสรรค์ (Happy Media) ได้ถือโอกาสไปเยี่ยมนักเขียนหญิงรุ่นใหญ่ท่านหนึ่งที่หลายคนรู้จักกันทั่วไปในชื่อนามปากกา “ศรีดาวเรือง” (นามจริงคือ วรรณา ทรรปนานนท์)
มีคนเคยบอกว่า เธอคือนักเขียนตัวจริงที่นำประสบการณ์ชีวิตจริงๆ ที่แสนยากของตัวเธอเองมาถ่ายทอดให้เราอ่านในรูปของงานประพันธ์
ผมเชื่อว่า ระหว่างบรรทัดของบันทึกชีวิตนักเขียนท่านนี้ก็รันทดและงดงามไม่ยิ่งหย่อนไปกว่าเรื่องแต่งใดในบรรณพิภพนี้
คณะของเราตั้งใจไปเยี่ยมเธอถึงบ้านพักย่านรังสิต และเมื่อเราไปถึง บรรยากาศแมกไม้ที่เงียบสงัดก็สะกดหัวใจของเราจนรู้สึกผ่อนคลาย ใจลอยเลือนหายไปกับธรรมชาติรอบตัวโดยฉับพลัน
ด้วยพบกันครั้งแรก บทสนทนาเริ่มต้นจึงดำเนินไปอย่างค่อยเป็นค่อยไป ไม่เร่งรีบ ไม่มุ่งตั้งประเด็น พูดคุยด้วยอัธยาศัยตามประสาเพื่อนมนุษย์ที่มีไมตรีจิตต่อกัน และถึงแม้ผู้ใหญ่ของเราในวันนั้นจะเป็นนักเขียน แต่เรากลับไม่คิดว่าต้องปักธง มุ่งถกเถียงเพียงเรื่องวรรณกรรมแต่อย่างใด
สื่อสร้างสรรค์ชวนเธอคุยสารทุกข์สุขดิบ ตั้งแต่ชีวิตความเป็นอยู่ สุขภาพ ความสุข ความใฝ่ฝัน และงานอื่นๆ นอกเหนือจากที่เราๆ ท่านๆ พอรู้กันแล้ว
“นักเขียนบางคนบอกว่า เขาต้องเขียน เขาหยุดไม่ได้ แต่ชีวิตเราไม่ใช่อย่างนั้น...” ภาพและเสียงสดๆ เบื้องหน้าจากนักเขียนหญิงเริ่มต้น “ชีวิตคนเราจะสุขได้ ไม่ใช่ทำอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างเดียวหรอก เขียนหนังสือ มีความสุข ใช่! แต่ไม่ใช่อย่างเดียวหรอก และเราก็เป็นคนหนึ่งในโลกนี้ที่มีหน้าที่อย่างอื่น จากหน้าที่ในบ้าน นอกบ้านกับคนอื่นๆ กับเพื่อนบ้าน กับคนในชุมชนและสังคม แม้แต่กับผลหมากรากไม้...ถ้ามัวแต่เขียนหนังสืออย่างเดียว ไม่ได้หรอก เหมือนกินอาหารอย่างเดียว มันก็ไม่ได้”
เพียงคำสนทนาเบาๆ ในบรรยากาศสบายๆ พวกเราก็ได้เรียนรู้จากทัศนะดังกล่าวแล้วว่า ลำพังชีวิตของเราคนเดียว ไม่อาจดำรงอยู่ได้เลย หากปราศจากผู้อื่นและสิ่งอื่นๆ ความเป็นตัวเราจะไร้ความหมาย ถ้าไม่มีการปฏิสัมพันธ์เกิดขึ้น คำของคุณวรรณาชี้ว่า คุณค่าของคนเราจะปรากฏก็ต่อเมื่อได้รับการประกอบสร้างจากสิ่งอื่นๆ จากความสัมพันธ์ระหว่างเรากับสิ่งของและคนรอบข้าง รวมทั้งสถานที่และบรรยากาศแวดล้อม อดีตและสถานการณ์ ฯลฯ
คุณค่าของนักเขียนรุ่นใหญ่อย่างศรีดาวเรืองก็เช่นกัน
ทุกวันนี้ หนังสือพิมพ์ชุมชนขนาดแท็บลอยด์ชื่อ “มือทำ” ที่เธอและลูกชาย (โมน สวัสดิ์ศรี) ช่วยกันลงมือทำแจกตามร้านค้าภายในละแวกบ้าน คืองานที่พวกเขาสมัครใจทำโดยหวังให้เป็นสื่อกลาง เป็นกระบอกเสียงของคนในชุมชน และรูปธรรมของการใช้ชีวิตอย่างมีคุณค่ากับตัวเองและผู้อื่นด้วยวิธีง่ายๆ
ถึงตรงนี้ รอยยิ้มของพวกเราก็ปรากฏขึ้นมาอีกครั้ง
หนังสือพิมพ์ “มือทำ” คือตัวอย่างการใช้ชีวิตให้มีคุณค่าที่เชื่อมโยงกับผู้อื่น ตั้งแต่การวางแผนงานกับลูกชายในบ้าน เริ่มหาข้อมูลมาขีดเขียน จัดหน้า และพิมพ์แจกจ่ายภายในชุมชน
อีกบุคคลที่มีส่วนในความเป็นศรีดาวเรืองทุกวันนี้คือ สุชาติ สวัสดิ์ศรี คู่คิดเครางาม คู่ชีวิตของเธอ ศรีดาวเรืองเล่าว่า คุณสุชาติยังทำหน้าที่เป็นบรรณาธิการส่วนตัวของเธอ และผู้คัดกรองหนังสือให้เธออ่านในช่วงแรกๆ ของการฝึกฝนงานเขียนของตัวเอง
สุชาติ สวัสดิ์ศรี คือผู้นำ “ความมั่นใจ” มาให้เธอ คุณสมบัติสำคัญของนักเขียน
“คนที่ชอบเขียนหนังสือส่วนใหญ่มักเริ่มต้นจากการเป็นนักอ่านก่อน” ซึ่งผมเดาว่าทุกคนก็เชื่อเช่นนั้น แต่ที่สำคัญคือ สำหรับงานเขียนที่ดีนั้นน่าจะมาจากแหล่งทรัพยากรหรือฐานข้อมูลที่เก็บเกี่ยวจากประสบการณ์ชีวิต
บทสนทนาช่วงหนึ่ง เธอได้เปรียบตนเองเหมือนผู้กระหายในความรู้รอบตัว ด้วยมองตัวเองเป็น “เด็กบ้านนอก” ธรรมดาๆ คนหนึ่งที่รักเรียน รักที่จะใฝ่หาความรู้
“สมัยก่อน ตนเองได้ไขว่คว้าหาความรู้ใส่ตัวสารพัดอย่าง ไม่ว่าจะเป็นวิชาพิมพ์ดีด เย็บปักถักร้อย ขับขี่รถ เรียนภาษาอังกฤษเบื้องต้น แม้กระทั่งการยิงปืน และที่เรียนก็เพราะอยากรู้ โดยไม่กังวลว่าจะได้ใช้วิชาที่เรียนมาหรือไม่ ไม่สนใจว่าพฤติกรรมของตนเองจะถูกดูถูกจากเพื่อนร่วมงานด้วยกันมากน้อยเพียงใด”
สื่อสร้างสรรค์อย่างพวกเราก็พยายามทำเช่นนั้น คืออยากรู้อะไรก็ลงมือทำ ใช้เวลากับมัน หาความรู้จากประสบการณ์จริง เดินทางไปพูดคุยขอความรู้จากผู้หลักผู้ใหญ่
โดยส่วนตัว ผมเชื่อว่า การหาความรู้ของคนเรามีได้หลากแบบหลายวิธี ทั้ง “ครูพักลักจำ” จากประสบการณ์ชีวิต ฝึกฝนการวิเคราะห์ข่าวสารจากสื่อสารมวลชน เก็บรับจากภาพยนตร์สารคดี บริโภควิทยุโทรทัศน์ อ่านสมุดบันทึกของนักเดินทาง นิตยสารและหนังสือเล่ม ตลอดจนดูแผนที่ ชมภาพร่าง ภาพถ่าย และภาพเขียน เรื่อยไปจนถึงการนั่งวิปัสสนา ภาวนาเพื่อหา “ความรู้ด้านใน”
นอกเหนือจากที่ยกมานี้ ความรู้จากบทสนทนาดีๆ มีสาระ ไม่ว่าจะพูดคุยกับมิตรสหาย ผู้คนผ่านทาง หรือผู้เฒ่าผู้แก่ที่อาบน้ำร้อนมาก่อนก็ล้วนเป็นวิธีการหาความรู้ด้วยกันทั้งนั้น
แต่ดูเหมือนวิธีการอย่างหลังสุดกำลังจางหายไปจากความนึกคิดในชีวิตประจำวันของเราๆ ท่านๆ โดยเฉพาะสังคมเมือง วิถีชีวิตสมัยใหม่ที่มีสื่อสารพัดแวดล้อมตัวเรามากมาย ทั้งที่ให้เราเลือกเสพและยัดเยียดให้เราบริโภค คือสาเหตุสำคัญประการหนึ่งที่เข้ามาเบียดขับการแสวงหาความรู้จากผู้สูงวัยออกไปจากเรา
โลกสมัยใหม่มักแยกผู้คนให้หนีห่างออกจากกัน เด็กรุ่นใหม่ไม่เคารพผู้อาวุโส วัยชราเข้าไม่ได้กับโลกของคนหนุ่มสาว อีกทั้ง การเรียนที่จำกัดนิยาม “ความรู้” ส่วนใหญ่แต่เฉพาะในรั้วสถานศึกษา หรือการงานที่แย่งเวลาของเราไปตลอดทั้งวัน ตลอดสัปดาห์ ก็ล้วนเป็นมูลเหตุให้การหาความรู้จากผู้ใหญ่หายไปจากสารบัญชีวิต
เสน่ห์ของวิธีการหาความรู้แต่ละแบบก็แตกต่างกัน เฉพาะการเดินทางไปหาความรู้ผ่านการพูดและฟังนั้น นอกจากความรู้แล้ว เรายังได้สร้างความคุ้นเคยกับคู่สนทนา และได้สัมผัสกับ “ความมีชีวิตชีวา” ของเขาตลอดช่วงเวลาที่การพูดคุยดำเนินไป เฉพาะอย่างยิ่ง การพูดคุยกับผู้สูงวัยกว่าจะทำให้เราได้รับข้อคิดสอนชีวิตดีๆ ระหว่างคนต่างวัยด้วย
จินตนาการของผู้คนในสังคมเมืองสมัยใหม่ทุกวันนี้เริ่มพร่อง ส่วนหนึ่งคงมาจากการพึ่งความรู้จากสื่อสารมวลชนมากเกินไป
หากพวกเราลองหันมามองผู้สูงวัย นึกถึงพวกเขา และพูดคุยด้วยความผ่อนคลายด้วยบรรยากาศคล้ายการเล่านิทานสู่กันในวงสนทนาเล็กๆ ของหมู่บ้าน บางทีก็อาจเป็นวิธีง่ายๆ ที่เรียกจินตนาการของพวกเรากลับคืนมาอีกครั้ง
คุณปู่ คุณย่า คุณตา คุณยาย ที่บ้านเป็นอย่างไรบ้าง ลองเริ่มชวนท่านคุยก่อนสิครับ

หมายเหตุ
ที่มาของชื่อ “ศรีดาวเรือง” คุณวรรณากรุณาเล่าให้พวกเราฟังว่ามาจากคุณสุชาติ โดยนำคำว่า “ศรี” มาผสมกับคำว่า “ดาวเรือง” ซึ่งเป็นชื่อดอกไม้ชนิดหนึ่งมีสีเหลือง แต่เหตุที่ทำไมต้องเป็นดอกนี้ก็เพราะรูปลักษณ์ของดอกดาวเรืองคล้ายคลึงกับดอกไม้สีเหลืองอีกชนิดที่คุณวรรณาเก็บได้และประทับใจ จดจำมาตั้งแต่เด็ก คุณพ่อของเธอตั้งชื่อให้ดอกสีเหลืองช่อนั้นว่า “yellow star” (แปลว่าดาวสีเหลือง)

ชีวิตรื่นรมย์ // 14 ส.ค. 50
เอกชัย เอื้อธารพิสิฐ
media4joy@hotmail.com
กลุ่มสื่อสร้างสรรค์
สนับสนุนโดย ศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

วันศุกร์, สิงหาคม 03, 2550

ต่างกันตั้งแต่เริ่มต้น


“..............กรี๊งงงงงงง” เสียงโทรศัพท์บนโต๊ะทำงานดึงสมาธิของผู้เขียนจากการอ่านจดหมายกองพะเนินที่วางอยู่บนโต๊ะ เสียงจากปลายสายคือเพื่อนคนหนึ่งที่ทำงานฝ่ายการตลาดของบริษัทผู้ขายสินค้าอุปโภคบริโภครายใหญ่ เธอขอให้ผู้เขียนช่วยหาเพลง “ใจจะขาด” ของศรเพชร ศรสุพรรณ เนื่องจากเห็นว่าผู้เขียนจัดรายการวิทยุเพลงลูกทุ่งที่ FM 95 ลูกทุ่งมหานคร โดยขอให้ตัดเอาเฉพาะท่อนสำคัญของเพลง ดังนี้

“ใจจะขาด แล้วเอ๊ย ใจจะขาด แล้วเอย
นอนไม่หลับ จับใจ
เต้นไว เหมือนมีใครเฆี่ยนตี
มองอีกครั้ง เห็นเขานั่ง จู๋จี๋
โอ้ยใครกันนี่ ช้ำอย่างนี้มีบ้างไหม
ใจจะขาด แล้วเอ๊ย ใจจะขาด แล้วเอย”

คู่สนทนาแจ้งจุดประสงค์ของการใช้เพลงลูกทุ่งนี้ว่า ต้องการนำไปประกอบการทำ Presentation ทางด้านการตลาด!!!!
ใช่แล้วค่ะ ท่านผู้อ่านไม่ได้ตาฝาดและผู้เขียนไม่ได้พิมพ์ผิด แต่อะไรคือสาเหตุที่ทำให้นักการตลาดคนนี้ สนใจใช้เพลงลูกทุ่งที่ชื่อ “ใจจะขาด” สำหรับ Presentation นำเสนอลูกค้า
คำตอบที่ได้รับก็คือ...
สืบเนื่องจากเหตุการณ์ปิดกิจการของบริษัท ไทยศิลป์ อาคเนย์ อิมปอร์ต เอ็กซ์ปอร์ต จำกัด มูลค่า 300 กว่าล้านบาท ซึ่งเจ้าของบริษัทไม่สามารถหาแหล่งเงินกู้เพื่อพยุงกิจการได้ และจำต้องต่อสู้กับผลกระทบของค่าเงินบาทที่แข็งค่าขึ้นในขณะนี้
เมื่อสายป่านขาด ว่าวที่เคยทะยานติดลมบนอย่างโรงงานไทยศิลป์ เป็นต้องหลุดลอยเคว้งคว้างกลางอากาศ ก่อนที่จะร่วงหัวปัก ตกลงสู่พื้นดินอย่างไม่มีจุดหมาย นั่นหมายถึงอนาคตของคนงานอีกราว 6,000 คน ที่ถูกลอยแพไปพร้อมกับว่าวตัวนี้
ข้อมูลที่น่ากลัวกว่านั้นคือ เหตุการณ์นี้เป็นเพียงท่อน intro ของเพลง ยังไม่ถึงท่อน hook และ solo ที่จะกระหึ่มถล่มเศรษฐกิจไทยในอนาคตอันใกล้
กรณีปิดโรงงานขนาดยักษ์ของบริษัทไทยศิลป์ฯ ว่าไปแล้วก็เป็นเสมือนสัญญาณอันตรายสำหรับธุรกิจอีกหลายประเภทที่กำลังจ่อคิวถูกตัดสายป่านให้ร่วงกราวอีกนับไม่ถ้วน จะโดยรู้ตัวหรือไม่ก็ตามที
เพื่อนนักการตลาดรายนี้เชื่อว่า ชั่วโมงนี้ ไม่มีเพลงไหนที่จะเข้าถึงหัวใจของลูกค้าที่เป็นนักธุรกิจได้ดีกว่าเพลง “ใจจะขาด” อีกแล้ว

อีกเรื่องเกิดขึ้นขณะที่ผู้เขียนกำลังฟังคำอธิบายประกอบการขอรับความช่วยเหลือ ผู้เขียนได้กวาดสายตาอ่านจดหมายกองพะเนินบนโต๊ะทำงาน เป็นข้อความแสดงความรู้สึกของผู้ฟังคลื่นความคิด FM 96.5 ที่ได้ไปร่วมกิจกรรม “ตามรอยพ่อ พอเพียง ครั้งที่ 2” ซึ่งเดินทางไปเยี่ยมชมและศึกษาปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงและทฤษฎีใหม่ของในหลวงที่ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติมาบเอื้อง จังหวัดชลบุรี เมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา
ผู้ฟังแต่ละท่านบรรยายถึงความประทับใจต่อแนวความคิดและวิธีการที่ อาจารย์วิวัฒน์ ศัลยกำธร ประธานมูลนิธิกสิกรรมธรรมชาติ และอดีตผู้อำนวยการกองสำนักโครงการพระราชดำริ นำมาเผยแพร่และปฏิบัติให้เห็น
ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 20 กว่าปีที่แล้ว อาจารย์วิวัฒน์ทิ้งชีวิตข้าราชการชั้นผู้ใหญ่เพื่อกลับไปเป็นชาวนาที่บ้านเกิด (บ้านมาบเอื้อง อำเภอบ้านบึง จังหวัดชลบุรี)
ความตั้งใจของท่านที่ใหญ่คับหัวใจคือ การพิสูจน์ว่าปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง ไม่ใช่เรื่องที่พูดกันลอยๆ และทฤษฎีใหม่ของในหลวงนั้น เป็นความรู้ที่ยั่งยืนสำหรับชาวไทยและชาวโลก
ท่านเริ่มพลิกฟื้นผืนดินที่แตกระแหงจากการปลูกไร่มันสำปะหลังเป็นระยะเวลายาวนานจนกระทั่งทำลายความอุดมสมบูรณ์ของหน้าดินด้วยเงินบำนาญราชการที่มีอยู่จำกัด
เพียงจุดเริ่มต้นก็เห็นความต่างอย่างเด่นชัดแล้วว่า แนวทางการแก้ปัญหาของอาจารย์วิวัฒน์สวนทางกับแนวทางของบริษัทไทยศิลป์อย่างไร
หลักการทำธุรกิจสมัยใหม่มักเริ่มต้นด้วยการหาแหล่งเงินกู้จากสถาบันการเงินตั้งแต่เริ่มประกอบการ เริ่มสะสมหนี้สินตั้งแต่ตั้งไข่ ฟูมฟักธุรกิจให้เติบโตบนกองหนี้ที่พอกพูนขึ้นตามการขยายตัวของกิจการ
กว่ายี่สิบปีที่ผ่านมา ศูนย์กสิกรรมธรรมชาติมาบเอื้องได้กลายเป็นชุมชนของวิถีการเกษตรปลอดสารพิษที่มั่นคง พื้นที่กว่า 40 ไร่ของศูนย์ฯ กลายเปลี่ยนเป็นท้องทุ่งเขียวขจีทุกตารางนิ้ว เป็นไปตามทฤษฎีการปลูกพืชแบบผสมผสาน และชาวมาบเอื้องเองก็มั่นใจในตัวเองมากขึ้น พร้อมกล้าประกาศตัวต่อสาธารณะว่าเป็นชุมชน “คนรวย” ของประเทศนี้ โดยไม่เกรงต่อการตรวจสอบจาก คตส. (คณะกรรมการตรวจสอบการกระทำที่ก่อให้เกิดความเสียหายต่อรัฐ)
ความรวยที่ว่านี้ ไม่ใช่สิ่งที่อาจารย์วิวัฒน์มักปล่อยมุกตลกด้วยการอวดสกุลเงินตราต่างประเทศที่ท่านพกไว้ในกระเป๋าสตางค์ราวกว่า 20 ล้าน (เช่น สกุลเงินพม่า และตุรกี) เรียกอารมณ์ขันและเสียงหัวเราะเป็นที่โปกฮา
ความรวยที่ว่าเกิดจากคำว่า “พอ”
พอใจที่จะนอนกระต๊อบในสายตาคนอื่น แต่เป็นคฤหาสน์ในความรู้สึกของอาจารย์
พอใจที่จะเดินด้วยเท้าเปล่าบนพื้นดินภายในศูนย์ฯ เพราะดินที่นั่นปราศจากสารเคมีเจือปน
และพอใจที่จะทำงานด้วยความคึกคัก คล่องแคล่ว และครื้นเครง คาถาที่อาจารย์จดจำจนขึ้นใจเมื่อครั้งตามเสด็จถวายงานแด่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เพื่อทำหน้าที่จดบันทึกพระราชดำริต่างๆ

การสนทนาทางโทรศัพท์ของผู้เขียนนั้นจบไปแล้ว แต่การอ่านข้อความในจดหมายจากผู้ฟังที่ซาบซึ้งในปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงยังคงทำให้ผู้เขียนยิ่งเข้าถึงความลึกซึ้งของคำว่า “พอ” มากขึ้นในเวลาต่อมา
เสร็จจากการอ่านจดหมาย ผู้เขียนจัดการทำธุระให้ตามที่เพื่อนนักการตลาดรายนี้ต้องการ โดยนอกจากจะจัดส่งเพลง “ใจจะขาด” ไปให้แล้ว ยังแถมเพลง “อย่า อยู่ อย่าง อยาก” ของ P2 Warship ไปให้ด้วย
ไม่รู้เหมือนกันว่า Presentation ของเขาจะได้ผลตอบรับเป็นอย่างไร แต่ที่แน่ ๆ หากใครได้ฟังเพลงหลังก็น่าจะได้ข้อคิดบางอย่างกลับไปบ้าง ไม่มากก็น้อย

ชีวิตรื่นรมย์ // โพสต์ทูเดย์ // 31 กรกฎาคม 2550
กนกวรรณ กนกวนาวงศ์
kanok44@hotmail.com
กลุ่มสื่อสร้างสรรค์
สนับสนุนโดย ศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

วันพฤหัสบดี, กรกฎาคม 26, 2550

คำตอบจากหัวใจ


เมื่อเร็วๆ นี้ ข้าพเจ้ามีโอกาสไปร่วมงานอบรม “กระบวนการหล่อเลี้ยงวัฒนธรรมประชาธิปไตย” ที่ประเทศสหรัฐอเมริกา ได้พบผู้คนจากนานาประเทศ หลายเชื้อชาติ หลากวัฒนธรรม ในจำนวนนี้ ผู้ที่ให้แง่มุมวัฒนธรรมแห่งความเคารพ การให้เกียรติกันคือ เพื่อนที่มาจากวัฒนธรรมชนเผ่าเมารี (ชื่อกลุ่ม whale rider) จากประเทศนิวซีแลนด์ และชนเผ่าอินเดียนแดงในอเมริกา
พวกเขาทำให้ข้าพเจ้ามั่นใจว่า “ประชาธิไตย” ไม่ใช่กระดาษ ไม่ใช่ระบบ แต่เป็นจิตสำนึก และวิถีการดำเนินชีวิต
แลรี่ หมอยาผู้นำชนเผ่าอินเดียนแดงกล่าวว่า โลกทั้งใบคือสายใยแห่งความสัมพันธ์ เชี่อมโยงกัน วิธีคิดนี้แสดงออกมาทางพิธีกรรม ภาษา และ วัฒนธรรมที่ให้ความเคารพ ความเสมอภาคเท่าเทียมกับธรรมชาติ สัตว์ ต้นไม้ และมนุษย์
ก่อนเริ่มการประชุม ชาวอินเดียนแดงจะเอ่ยเชิญจิตวิญญาณจากธรรมชาติที่พวกเขาสัมพันธ์ บรรบุรุษ สรรพชีวิต และเพื่อนร่วมโลก มาอยู่ในที่ประชุมด้วย เพื่อหลอมจิตให้เป็นหนึ่ง และเมื่อจบการประชุม พวกเขาก็จะกล่าวให้พลังความสุข การเรียนรู้ที่เกิดขึ้นในวงประชุมนั้น กลับไปให้แก่สรรพสิ่ง สรรพสัตว์ และสรรพวิญญาณทั้งหลาย
“พิธีกรรม” และ “ภาษา” ที่พวกเขาใช้ในการกล่าวถึงสิ่งต่างๆ ทำให้ข้าพเจ้าซาบซึ้งกับความรู้สึกเชื่อมโยงที่เขามีต่อสรรพสิ่ง และตระหนักรู้ว่า ตนเองเป็นคนล่องลอยหรือไร้รากขึ้นมาทันที
ข้าพเจ้ารู้สึกถึงชีวิตตนเองที่ตัดขาดจากสิ่งรอบตัวมาตลอด
ความสัมพันธ์ของเรากับสิ่งต่างๆ มีความสำคัญมาก สำหรับวัฒนธรรมชนเผ่าต่างๆ ทัศนะนี้กำหนดรูปแบบและวิถีชีวิตของพวกเขา ในภาษาของชาวอินเดียนแดง ทุกสิ่งทุกอย่างสัมพันธ์กัน โยงใยด้วยระดับความสัมพันธ์ระหว่างกัน
แลรี่ ยกตัวอย่างว่า หากใจเราเห็นโต๊ะและเก้าอี้เป็นเพียงวัตถุ วิถีความสัมพันธ์ของเรากับสิ่งนั้นก็จะเป็นในลักษณะวัตถุ ไม่มีความหมายอะไร ไม่ต้องรักษาดูแล เก่าหรือพังก็เปลี่ยนใหม่ ไม่มีความผูกพัน ไม่มีการเชื่อมโยง ปราศจากความเคารพต่อสิ่งนั้นๆ
แต่หากเราปรับใจ เลือกที่จะมีความสัมพันธ์กับโต๊ะและเก้าอี้เล่า? อาจจะฟังดูแปลกๆ แต่ลองดูว่า หากเราเลือกที่จะมองเห็นสิ่งรอบตัวเป็นเรื่องความสัมพันธ์แล้ว ใจของเรา มุมมองของเราจะเปลี่ยนไปหรือไม่
สำหรับข้าพเจ้าแล้ว ทัศนะนี้เป็นโลกทัศน์ใหม่ก็ว่าได้
ในระดับความสัมพันธ์ โต๊ะและเก้าอี้ต่างเป็นอุปกรณ์ที่เอื้อประโยชน์กับการใช้ชีวิตของเรา เรารู้สึกขอบคุณที่ได้รับความสะดวกสบายจากสิ่งเหล่านี้ นี่คือการสร้างความสัมพันธ์ และเมื่อเราสัมพันธ์กับสิ่งใดแล้ว เรามักมีแนวโน้มที่จะดูแลรักษาสิ่งนั้นมากขึ้น
สำหรับวิถีชนเผ่า ทุกชีวิตคือความสัมพันธ์ ดังนั้น แนวคิดการจับจองเป็นเจ้าของสิ่งหนึ่งสิ่งใดถือเป็นเรื่องที่เกินไปจากจินตนาการ
“แผ่นดิน ไม่ใช่สิ่งที่เราจะครอบครองหรือจับจองเป็นเจ้าของได้ มนุษย์และสรรพสัตว์ทั้งหลายเป็น “ทรัพย์ของแผ่นดิน” แลรี่ กล่าว
ด้วยทัศนะเช่นนี้ ชาวชนเผ่าจะรักษาความสัมพันธ์กับผืนดินที่โอบอุ้มชีวิตของเขา รักษาสายน้ำที่หล่อเลี้ยงชีวิตและสรรพสัตว์ที่เป็นเพื่อนร่วมโลก
ชาวตะวันตกและตะวันออกที่เปลี่ยนวิถีจิตไปรับเอาทุนนิยม มองเห็นทุกอย่างเป็นวัตถุไร้วิญญาณ เป็นสมบัติที่อาจครอบครอง เราขายภูเขา ระเบิดทิ้งเพื่อทำถนน ทิ้งของเสียลงน้ำ ทำลายผืนดิน ตัดต้นไม้รุ่นปู่ทวดของเราไปอย่างไม่ใยดี
วิบากจากการตัดขาดความสัมพันธ์นี้คือภาวะโลกร้อนที่เราทั้งหลายกำลังเผชิญอยู่ และมีแนวโน้มว่า ภัยธรรมชาติจะทวีความรุนแรงขึ้นในอนาคต
นอกจากธรรมชาติแล้ว มนุษย์ซึ่งถือเป็นสัตว์สังคมยังตัดขาดความสัมพันธ์กับมนุษย์ด้วยกันเอง ยิ่งชีวิตในเมืองแล้ว ความสัมพันธ์เป็นสิ่งที่เราใส่ใจน้อยมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งความสัมพันธ์ระหว่างบุคคล ครอบครัว เพื่อน และชุมชน
ในสภาพตัดขาดไร้รากเช่นนี้จึงไม่น่าแปลกใจหากเราหลายคนจะรู้สึกเหงา เปล่าเปลี่ยว และหาทางออกจากการพึ่งพาสิ่งที่ไม่ช่วยอะไรเราเลย เช่น ยาเสพติด จับจ่ายใช้สอยอย่างไร้จุดหมาย
เราคุยกันอย่างธุรกิจ ทำงานอย่างมืออาชีพ คำถามคือ มนุษย์เราจะพูดคุย เจรจาธุรกิจ ประสานงาน ติดต่องาน สัมพันธ์กันด้วยความเป็นมนุษย์ได้หรือไม่ หรือเราขาดความสามารถในเรื่องนี้ไปแล้ว
บางครั้ง เมื่อรู้สึกว่ามีใครทำอะไรบางอย่างที่ขัดใจเรา แล้วเราเริ่มรู้สึกโกรธ คิดที่จะโต้ตอบด้วยวาจาและการกระทำที่แข็งกระด้าง วางท่าทีต่อกันอย่างเป็น “ทางการ” แบบเจ้านายกับลูกน้อง หรือ “อย่างมืออาชีพ” แบบนักธุรกิจกับลูกค้า หรือหากมีความขัดแย้งกันรุนแรง เราอาจเลือกใช้อำนาจเข้าข่มเหงกัน พูดดูถูกดูหมิ่นกันเพื่อลดทอนความเป็นมนุษย์หรือศักดิ์ศรีของอีกฝ่าย
การเลือกทำเช่นนั้นคือ เราเลือกที่จะตัดความสัมพันธ์กับอีกฝ่าย ทำให้อีกฝ่ายและตัวเราเป็นเหมือนวัตถุสิ่งของที่ไม่มีคุณค่า ไร้ศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ นี่คือวิถีที่เราเลือก และชีวิตที่ตัดขาดก็เป็นผลจากสิ่งนี้
แต่หากเราหยุด พิจารณา และถามตัวเองว่า เราจะสร้างความสัมพันธ์กับคนต่างๆ อย่างไร ถ้าจะโต้แย้งกัน มนุษย์จะโต้แย้งกันอย่างไร โดยไม่ถอดถอนความเป็นมนุษย์ของกันและกัน
เมื่อไม่กี่วันมานี้ ท่านรัฐมนตรี จิ๊กมี ธินเลย์ แห่งภูฏาน ได้กล่าวในการพูดคุยกับสื่อเรี่อง “ความสุขมวลรวมประชาชาติ” ที่บ้านอาจารย์สุลักษณ์ ศิวรักษ์ ว่า “หากเราหันมามองความหมายของชีวิตใหม่ ให้คุณค่ากับชีวิต เราอาจเห็นว่า ความสัมพันธ์ นั่นแหละคือชีวิต ความสัมพันธ์กับผู้คน และสิ่งแวดล้อมต่างๆ หากเรามีความสัมพันธ์ที่ดีกับสิ่งต่างๆ เราก็เป็นคนที่มีความสุขและร่ำรวย”
คนที่มีความสุขในครอบครัว มีเพื่อนดี ๆ ที่รักเรามากมาย การมีเพื่อนร่วมงานที่กลมเกลียวกัน นั่นอาจเป็นความรุ่มรวยที่แท้จริง สิ่งนี้ไม่อาจแลกได้ด้วยเงิน แต่เป็นสิ่งที่ต้องได้รับมาจากใจ
การเริ่มต้นง่ายๆ คือการใส่ใจและตั้งคำถามอย่างจริงจังว่า ความสัมพันธ์ของเรากับสิ่งต่าง ๆ น่าจะเป็นอย่างไร
คำตอบจากหัวใจเราเท่านั้นที่จะนำทางให้แก่เรา

ชีวิตรื่นรมย์ // ฉบับ อังคาร 24 กค 50
กรรณจริยา สุขรุ่ง
media4joy@hotmail.com
กลุ่มสื่อสร้างสรรค์
www.happymedia.blogspot.com
สนับสนุนโดยศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)

วันพุธ, กรกฎาคม 18, 2550

โลกของวัฒนา


ช่วงเวลาที่ผมเข้ารับการผ่าตัดหัวใจครั้งใหญ่อันเป็นประสบการณ์ชีวิตที่ลืมไม่ลงนั้น เกิดขึ้นเมื่อครั้งที่ผมใกล้จะเรียนจบชั้นประถมศึกษา เป็นรอยต่อแห่งวัยที่จดจำรายละเอียดได้ไม่มาก ตรงข้ามกับความรู้สึกที่ยากจะลืมเลือน
ด้วยฐานะของครอบครัว ผมไม่มีโอกาสพอจะอยู่ในห้องพักส่วนตัว ผมจึงต้องนำร่างกายผ่ายผอมของตัวเองเข้าไปจมปลักอยู่ในห้องผู้ป่วยรวม เพื่อรอการผ่าตัดเป็นเวลานานหลายสัปดาห์ จนทำให้ผมได้เห็นภาพแห่งความจริงที่แสนจะเป็นจริง
ทุกแววตาอันเศร้าโศกของผู้ร่วมชะตากรรมในห้องผู้ป่วยรวม เป็นภาพคล้ายการจองจำราวกับถูกติดคุกติดตาราง แววตาของพวกเขาตกอยู่ในสถานะ ‘ผู้ป่วย’ ซึ่งกำลังตั้งคำถามว่าพวกเขาทำผิดอะไรที่ต้องมารับโทษทัณฑ์ในสถานที่ที่ไม่ควรอยู่ นอกเหนือเสียงร้องไห้คร่ำครวญจากอาการคิดถึงบ้าน ยังมีกลิ่นคาวเลือด กลิ่นยาฆ่าเชื้อ รวมถึงกลิ่นแห่งความตายที่เยี่ยมเยียนเวียนแวะใครบางคนที่เคยนอนอยู่เตียงข้างๆ
แต่ท่ามกลางบรรยากาศที่ไม่น่าจะเป็นโลกมนุษย์ ผมกลับเห็นแววตาใสซื่อบริสุทธิ์ของเด็กหญิงวัย 6 ขวบคนหนึ่ง ที่ยังร่าเริงเติบโตภายใต้ ‘โลกร้าย’ เพราะเธอคือหนึ่งในผู้ป่วยเด็กที่ต้องประสพพบกรรมอยู่ในโรงพยาบาลนับตั้งแต่เกิด
นับแต่แม่ของเธอให้กำเนิด พร้อมกับลาจากลูกสาวของตัวเอง
ผมเคยได้ยินคุณพยาบาลหลายคนพูดกันปากต่อปากว่า หลังจากคุณแม่ของเธอรับรู้ว่าลูกสาวจะไม่เหมือนเด็กคนอื่นๆ แม่ของเธอก็รีบหนีออกจากโรงพยาบาล ทิ้งขว้างก้อนเนื้อแบเบาะให้เป็นภาระกับคนที่นี่
แววตาร่าเริงของเธอคือภาพงดงามที่ผมขอยืนยัน แต่เมื่อคนอื่นๆ ได้ประสบพบเห็น ทุกคนต้องบอกเป็นเสียงเดียวกันว่าเธอคือ ‘เด็กปัญญาอ่อน’
ไม่เพียงพิการด้านสติปัญญา ร่างกายของเธอก็ผิดเพี้ยนไปจากความพอดี หน้าท้องเธอยื่นยาวจากร่างกายด้วยโรคเบาหวานขั้นรุนแรง ราวกับเธอเป็นหญิงสาวตัวเล็กที่กำลังอุ้มท้องแก่ๆ กอปรกับใบหน้าและดวงตาที่ดูอย่างไรก็ไม่ครบบาท ผู้เคยพบเห็นเธอจึงอาจนึกขำในใจ
ช่วงเวลาที่ผมพักรักษาตัว ความเครียดของเด็กประถมเป็นเรื่องใหญ่สำหรับคนขี้โรคอย่างผม ด้วยสภาพแวดล้อมในโรงพยาบาล ไม่ว่ามันจะได้รับการทำความสะอาดจนเอี่ยมอ่อง ได้รับการปกป้องดูแลจากคณะแพทย์ แต่คนที่ถูกจองจำย่อมต้องการอิสรภาพจากโรคร้ายที่เป็นสาเหตุให้ต้องถูกกักขังตัวเอง ภาวะตึงเครียดของผมจึงยิ่งพุ่งสูงเมื่อเจ้าเด็กปัญญาอ่อนย่างกรายเข้าใกล้
ทุกห้วงเวลาที่ผมอยู่ในโรงพยาบาล ผมเดินเหินไปไหนมาไหนไม่สะดวกเพราะติดสายน้ำเกลือ ตรงข้ามกับเจ้าเด็กหญิงวัฒนาที่เป็นอิสระจากพันธนาการ เธอชอบทำมือทำไม้ล้อเลียนผมด้วยท่าทีกวนๆ ราวกับผมเป็นตุ๊กตาที่เธอจะกลั่นแกล้งผมอย่างไรก็ได้ ยิ่งหากคุณแม่ของผมมาเยี่ยมคราใด เจ้าวัฒนาก็จะเข้ามาออเซาะคุณแม่
จากความคิดแบบเด็กยังอ่านหนังสือไม่แตก ผมจึงหมั่นไส้เจ้าเด็กหญิงทุกครั้งเมื่อร่างเงาของเธอสะกิดความสนใจของแม่ ผมคิดว่าเธอคือเจ้าเด็กพุงโรไม่เจียมสังขาร สร้างความรำคาญให้คนอื่นไปทั่วเนื่องเพราะเธอก็ชอบทำทียียวนกับเพื่อนๆ ทั้งยังประจบผู้ปกครองของผู้ป่วยเด็กจนได้ผลลัพธ์เป็นขนมรสอร่อยสองสามชิ้น และเมื่อเธอได้ขนมจากผู้ผลักผู้ใหญ่ เธอจะค่อยๆ หยิบขนมใส่ปาก เคี้ยวเอื้องอย่างเชื่องช้าเพื่อให้คู่กรณีของเธอคอยหมั่นไส้
เด็กหญิงวัฒนาชอบเรียกคุณแม่ของผมว่า ‘ยาย’ เธอมีความสุขทุกครั้งเมื่อคนที่เธออุปโลกน์ว่าเป็นคุณยายของเธอมาหาผมที่โรงพยาบาลราวกับเธอเป็นหลานสาวคนโปรด เธอชอบเดินไปรับแม่ของผมที่ประตูทางเข้าในขณะที่ผมกลับต้องมาติดสายน้ำเกลืออยู่บนเตียงนอน แววตาเธอสุขล้นคล้ายชีวิตไม่ต้องการสิ่งใดนอกจากคุณยายที่ชอบพูดคุยกับเธอ อยู่เคียงข้างเธอ เป็นมิตรกับเธอในทุกลมหายใจ
แต่เมื่อผมใช้วิธีคิดแบบคนอายุ 27 เช่นในปัจจุบัน ย้อนมองเด็กหญิงวัฒนาในครั้งกระนั้น ความเศร้าแสนสาหัสก็เริ่มสะกิดต่อมสำนึก
จะเป็นอย่างไรถ้าเด็กหญิงคนหนึ่ง อยู่ในโรงพยาบาลภายในห้องผู้ป่วยรวมนับตั้งแต่เกิด
จะเป็นอย่างไรถ้าเด็กหญิงคนหนึ่ง ไม่เคยพบหน้าพ่อแม่ ไร้ญาติขาดมิตร
จะเป็นอย่างไรถ้าเด็กหญิงคนหนึ่ง มีสภาพร่ายกายผิดปกติ เรียกความสนใจให้คนทั้งหลายจับจ้องราวกับเป็นตัวประหลาด
หากสิ่งที่ทำให้เธอมีความสุขในโลกใบน้อย คงเพราะอาการปัญญาอ่อนของเธอนี่เองที่ทำให้ความคิดของเธอไม่อาจตกอยู่ในหลุมหล่มแห่งห้วงกังวล ด้วยทุกแห่งหนในโรงพยาบาลอันเป็นที่พักถาวรของเธอ เธอคงวาดฝันว่าเป็นวิมานม่านฟ้า มีเพื่อนเล่นหน้าเก่าหน้าใหม่ให้เธอเดินไปทักทายตลอดเวลา แม้เพื่อนของเธอจะคร่ำเครียดกับบรรยากาศแห่งแดนสนธยา และพยายามผลักดันตัวเองออกไปให้พ้นๆ
แต่เธอก็ยังสนุกกับชีวิต ไม่คิดวิตกกังวลใดๆ ทั้งสิ้น
คุณแม่ของผมเคยพูดคุยกับคุณหมอเกี่ยวกับอนาคตของเด็กหญิงวัฒนาให้ผมได้ยิน คุณหมอกล่าวว่าเธอคงต้องได้รับการดูแลอยู่ในโรงพยาบาลไปอีกยาวไกล เพราะโรคเบาหวานขั้นรุนแรงที่ครอบครองตัวเธอยังตามราวีไม่ยอมเลิกง่ายๆ โอกาสที่เธอจะได้รับอุปการะจากผู้ใจบุญจึงแทบจะเป็นไปไม่ได้
หลังจากผมเข้ารับการรักษา ก่อนจะออกมาร่ำเรียน เติบโต และใช้ชีวิตเฉกเช่นคนทั่วไป นับจากวันนั้นกาลเวลาก็ลุล่วงมาเกือบ 20 ปีแล้ว ภาพของการเข้ารับการรักษาเริ่มเลือนหายไปจากความทรงจำ เว้นเพียงความคิดที่ยังหวนระลึกถึงเด็กหญิงตัวน้อยคนนั้น ซึ่งปัจจุบันร่ายกายของเธอคงเติบโตเป็นผู้ใหญ่
ผมไม่รู้ว่าในปัจจุบัน อาการโรคเบาหวานขั้นรุนแรงของเธอทุเลาลงบ้างหรือไม่ รู้เพียงกาลเวลาไม่อาจทำให้เธอเติบโตทางความคิดมากไปกว่าเด็ก 6 ขวบ และภายใต้ดวงตาแห่งความสุขเจือเศร้าหมองของ ‘นางสาววัฒนา’ ก็คงไม่หลงเหลือความทรงจำเก็บไว้มากมาย เธอคงจดจำผม คุณแม่ของผม เพื่อนที่เคยวิ่งเล่น หรือเพื่อนบางคนที่เคยถูกห่อหุ้มด้วยผ้าดิบแล้วนำไปเก็บไว้ในห้องหับมิดชิดไม่ได้ กระนั้นเรื่องราวของเธอก็ทำให้ผมพยายามเข้าใจโลกของคนปัญญาอ่อน โลกที่มีเหตุมีผลเป็นของตนเอง โลกที่หัวจิตหัวใจของเธอยังคงแบ่งปันเก็บไว้ให้คนอื่นๆ
ตรงข้ามกับโลกของคนสติปัญญาบริบูรณ์ที่ทอดทิ้งเธอนับตั้งแต่เกิด
ผมเชื่อว่าในโลกใบเล็กของเด็กหญิงวัฒนา รวมถึงเด็กปัญญาอ่อนที่ถูกทอดทิ้งในโรงพยาบาล ยังมีความต้องการความห่วงหาอาทรจากผู้อื่น แม้เด็กเหล่านั้นอาจไม่รู้ตัวว่าตนเองผิดปกติ และคนในสังคมอาจนึกไปเองว่าเด็กปัญญาอ่อนคงไม่เข้าใจความหมายของคำว่า ‘กำลังใจ’ แต่ผมกลับเชื่อว่าหากเรายื่นดอกไม้ที่เต็มด้วยกลิ่นหอมของจิตใจที่ดีงาม เด็กๆ เหล่านั้นย่อม ‘เข้าถึง’ ความหมายของชีวิตและสังคมรอบข้าง
เพราะเด็กเหล่านั้นก็มีหัวใจที่เต้นระบำเริงร่า...เช่นเดียวกับหัวใจของพวกเราทุกคน

ชีวิตรื่นรมย์ ฉบับอังคารที่ 10 กรกฎาคม 2550
โมน สวัสดิ์ศรี
media4joy@hotmail.com
กลุ่มสื่อสร้างสรรค์
www.happymedia.blogspot.com
สนับสนุนโดย ศูนย์จิตตปัญญาศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล
และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.)